Het "enge" Johannesburg en Soweto

De "hostels" in Soweto
see all photos »

Ik was al een paar keer in en om Johannesburg geweest, maar had eigenlijk nog nooit de moeite genomen om de drukste stad van Zuid Afrika eens van dichterbij te bekijken. Johannesburg heet ook wel Egoli, "City of Gold", omdat de stad is ontstaan toen daar goud werd gevonden rond de dertiger jaren van de vorige eeuw. Johannesburg als geheel is enorm -- een ritje om de ringweg kost je zo anderhalf uur en laat de A10 op een rondje om de kerk lijken. Maar ik was vooral geinteresseerd in het centrum van de stad, en in Soweto, de South Western Townships, waar ontzettend veel geschiedenis ligt.

Kinderen hebben pret met onze fietshelmen
see all photos »

Dinsdag ben ik naar Soweto gereden. Het woord "Soweto" doet menig Afrikaner (blanke Afrikaans-talige) van angst beven en vooral de oudere garde Afrikaners verklaren je voor gek dat je als toerist naar Soweto gaat. Maar zoals zo vaak blijkt die angst op weinig gebaseerd. Een backpackers hostel in Soweto organiseert fietstochten door Soweto, wat een ontzettend leuke manier is om de townships te bekijken. Ik ben samen met twee Zwitsers en begeleid door onze in Soweto geboren en opgegroeide gidsen op de fietstour gegaan. Het hostel in Orlando West waar we begonnen kijkt uit over het stadium van de Orlando Pirates, een van de twee grote voetbal teams in Zuid Afrika (het andere is de Keizer Chiefs, niet te verwarren met de gelijknamige band) en voetbal is dan ook ontzettend populair in deze buurt. Voor het hostel was een grasveld waar iemand van het hostel in de vakantie en op vrije dagen voetbaltrainingen houdt met kinderen uit de buurt. Dit houdt ze op een gezonde manier bezig en voorkomt zo ook dat ze aan het drinken en roken slaan en in de criminaliteit belanden.

Het woord "Soweto" doet menig Afrikaner (blanke Afrikaans-talige) van angst beven...

Het monument voor de opstand tegen Bantu-onderwijs in het Afrikaans
see all photos »

De eerste stop op de fietstour was "zone 1", de locatie van wat in de goudmijntijd de "hostels" waren. Hier sliepen destijds de mannen die in de mijnen werkten als ze van huis waren. Van de overheid mochten hier geen vrouwen wonen, om te voorkomen dat de mijnwerkers daar kinderen zouden krijgen en de bevolking op de plek zou groeien. De hostels waren kleine hutjes waarin zes bedden stonden met weinig ruimte over. Verderop was dan een gezamelijke toilet en douche. Inmiddels zijn de huisjes omgebouwd tot gezinswoninkjes met een simpele keuken. Dit deel van Soweto ziet er nog erg armoedig en "afrikaans" uit, maar er is stromend water en een markt dichtbij, dus alles wat je nodig hebt is er. We zijn ook nog langs de Shebeen (afrikaanse kroeg) daar gegaan waar ik voor de derde keer op mijn reis afrikaans bier ("umqumboti") heb kunnen proeven. Nog steeds niet echt lekker, en deze keer was het nog 11 uur 's ochtends ook, dus beetje vroeg voor drank; al dachten de mensen in de shebeen daar duidelijk anders over, gezien hun toestand.

Uitzicht over Orlando West in Soweto
see all photos »

Vlakbij bouwt de overheid nieuwe, moderne huizen, die op termijn de hutjes moeten gaan vervangen en de kwaliteit van de huisvesting naar een hoger peil moeten tillen. Hoe dit gaat lopen, en of de bestaande hutjes dan inderdaad gesloopt gaan worden en niet bewoond door familie van de vorige bewoners uit andere delen van Zuid Afrika, moet nog blijken.

De apartheid heeft een groot stempel op Soweto gedrukt. Waar in het begin van de mijndagen iedereen door elkaar woonde -- zwarten, kleurlingen, indiers, en blanken, zijn die door de overheid allemaal apart gehouden in aparte "zones". Iemand mocht niet zomaar van de ene zone naar de andere. Als een zwarte naar de stad wou had hij daar een vergunning voor nodig en moest voor 4 uur terug zijn op straffe van gevangenis, of als je "geluk" had, slechts wat stokslagen.

Gezellig met Clair
see all photos »

We ook wat historische landmarks en monumenten in de buurt gezien, zoals de plek van de opstand tegen onderwijs aan niet-blanken in het Afrikaans, waarbij een tienjarig jongetje door de politie was doodgeschoten; het oude huis van Nelson Mandela; en het huis van bischop Desmond Tutu. Gelunchd hebben we bij een echt Soweto-restaurant, waar we broodjes kregen met alle soorten vettig beleg die je maar kan bedenken: ei, kaas, worst (voor mij niet). Maar best wel lekker.

Ik wou ook nog het Apartheidmuseum zien, maar aangezien de fietstocht toch nog redelijk vermoeiend was geweest, heb ik dat maar tot de dag daarna uitgesteld en een nachtje in het hostel in Soweto doorgebracht.

Uitzicht over Johannesburg
see all photos »

Dus de volgende dag naar het Apartheidmuseum: ook erg indrukwekkend. Je krijgt bij de ingang een kaartje waarop "wittes" of "nie-wittes" staat, en dat bepaalt door welke ingang je het museum in mag. Zodat je een beetje een gevoel krijgt voor hoe het was. Het museum laat de hele geschiedenis zien van het begin van Johannesburg en de goudmijnen tot aan hoe de overheid langzaamaan Apartheid invoerde. En hoe idioot het ook was: iedereen werd in één van een aantal kleur-categorieen ingedeeld, maar als je de ene keer als kleurling werd ingedeeld kon het dat je de volgende keer als je een dagje op het strand hat gelegen opeens als zwarte werd ingedeeld. Ook idioot was de "petty-Apartheid" waarbij de scheiding tot in de kleinste dingetjes was doorgevoerd, zoals de gescheiden wc's voor blanken en niet-blanken (had je dus vier deuren: blanke vrouwen, blanke mannen, niet-blanke vrouwen, niet-blanke mannen). Uiteindelijk laat het musuem zien hoe de protesten tegen de Apartheid toenamen tot de afschaffing ervan door de regering de Klerk eind jaren '80 van de vorige eeuw.

In het Apartheidmuseum
see all photos »

Die middag ben ik nog wat wezen drinken met Lizane, een vriendin van mij die in Johannesburg studeert. 's Avonds heb ik een andere vriendin opgezocht, Clair, die wat ten oosten van Johannesburg woont. Haar nederlandse vriend was ook op bezoek. Ook leuk weer even bij te praten.

De volgende dag heb ik Clair+vriendje bij het busstation in Johannesburg afgezet en ben ik even te voet de stad gaan verkennen. Het is echt een zakenstad: veel banken en andere bedrijven, maar op een rare manier voel ik me wel thuis in Johannesburg. Of misschien is het maar net dat het de stad is die het meeste op New York lijkt, wat nog altijd met stip mijn nummer 1 stad ter wereld is... De volgende dag ben ik nog op een tour gegaan vanuit het hostel waar ik die nacht bleef, maar die viel eigenlijk nogal tegen; de tourleider was nogal ongeïnspireerd en mopperde maar dat hij al het geld dat hij ervoor kreeg aan benzine kwijt was. Lekker dan... Maargoed, o.a. wel mooi uitzicht gezien vanuit het hoogste gebouw in Johannesburg.

Die middag ben ik weer terug naar Pretoria gereden, en die avond met Yvonne door naar haar ouders in Kempton Park vanuit waar we de volgende dag aan onze reis naar de kaap zouden beginnen.